Czy okna drewniane są eko?

Drewno jest surowcem odnawialnym, jednak sam materiał to trochę za mało, aby przesądzić o ekologiczności jakiegoś produktu.

Na sprawę spojrzę zatem szerzej i poza materiałem użytym do budowy, uwzględnię procesy produkcji i właściwości okien w trakcie używania oraz po zużyciu. Postaram się również kontekstowo odnieść do okien z PVC i aluminium.

Za ekologiczne (ależ to słowo się zużyło) uznaję to, co ogranicza negatywny wpływ produktu na środowisko lub wpływa na nie pozytywnie.

1. Materiał

Okna drewniane mają tutaj pewną przewagę nad oknami PVC (plastikowymi) czy aluminiowymi. Wyprodukowanie kantówki - są to drewniane elementy używane do konstrukcji okna - nie jest ani specjalnie skomplikowane, ani bardzo energochłonne. Większość pracy wykonuje za nas natura i proces fotosyntezy, a proces wycinki i obróbki drewna jest stosunkowo mało inwazyjny dla środowiska. Jeśli drewno pochodzi z dobrze zarządzanych lasów i posiada certyfikat FSC, można je uznać za produkt odnawialny i zrównoważony.

Również w przypadku okien PVC dużo pracy wykonała natura, tworząc złoża ropy. Dochodzą tutaj jednak dość energochłonne i wpływające na środowisko procesy wydobycia, transportu, rafinacji i produkcji materiału konstrukcyjnego. W ostatnich latach zrobiono wiele aby PVC stało się materiałem bardziej odnawialnym i wraz z upowszechnieniem się recyklingu tak jest istocie. Obecnie prefabrykat dla okien PVC w części pochodzi z recyklingu. Oczywiście proces recyklingu też jest energochłonny, ale wypada lepiej niż pierwotna produkcja.

Biorąc pod uwagę to kryterium to aluminium wypada najgorzej, jako najbardziej energochłonny produkt konstrukcyjny.

Elementy metalowe (okucia) oraz szklenia z punktu widzenia ekologii są podobne we wszystkich typach okien i trudno zatem, aby były czynnikiem kwalifikujacym okno do bardziej lub mniej ekologicznego. Choć i tu po stronie producenta pewna optymalizacja jest możliwa.

2. Procesy produkcji okien (w tym transport)

Im krótsza i bardziej optymalna droga transportu tym lepiej. Dotyczy to zarówno materiału do produkcji jak i końcowego produktu.

W przypadku okien drewnianych materiał z reguły nie jest transportowany na duże odległości. Pozytywnie na ocenę ekologiczności polskiej stolarki wpływa bliskość źródeł pozyskania drewna, którego w Polsce mamy sporo, dzięki długoletniej, zrównoważonej gospodarce leśnej. Optymalnie jest jeśli producent stara się w pierwszej kolejności zaopatrywać u bliskich dostawców.

Trudno o to w przypadku okien z drewna ezgotycznego. Ten aspekt obniża nieco moją ocenę takich okien. Z drugiej strony drewno egzotyczne pochodzi z miejsc, gdzie jego roczne przyrosty są największe. Także jego wytrzymałość może wpływać na wydłużony okres użytkowania okna, co ogranicza negatywny wpływ na środowisko.

Obecnie stosowane lakiery do drewna są produkowane na bazie wody i można zakwalifikować je do ekologicznych. Również ich odpowiednie nakładanie i odzyskiwanie niezużytych lakierów ogranicza wpływ na środowisko. W tej chwili maszyny potrafią to zrobić bardzo dokładnie i z optymalnym zużyciem substancji (więcej o technologii). Jest to możliwe pod warunkiem, że producent takie maszyny posiada. Zatem również skala działania producenta i jego możliwość inwestowania w park maszynowy, może mieć znaczenie dla oceny wpływu na środowisko produktów.

Ekologiczności sprzyja bliskość położenia fabryki okien i drzwi w stosunku do miejsca montażu stolarki. Wybór krajowego producenta jest w tym wypadku decyzją optymalną.

Dla pozytywnej oceny produkcji znaczenie ma oszczędne gospodarowanie surowcami, ograniczanie odpadów, wydajność urządzeń produkcyjnych czy nawet sposób zasilania fabryki. Przykładowo, w fabryce POZBUD pod Obornikami Wielkopolskimi, 50% energii potrzebnej do produkcji wytwarzają panele fotowoltaiczne zamontowane na dachach hal produkcyjnych. Tego typu rozwiązania istotnie wpływają na ocenę ekologiczności produktu jako efektu działania wielu procesów.

Te aspekty należy brać pod uwagę również przy ocenie okien PVC i aluminiowych.

3. Parametry okien i ich wpływ na środowisko

Podstawowym parametrem, który bierzemy pod uwagę przy zakupie stolarki jest izolacyjność termiczna okna. Wpływając bezpośrednio na zużycie energi do ogrzewania pomieszczeń, stanowi ważny element porównawczy i jedno z kryteriów decyzyjnych przy zakupie.

W tym zakresie okna drewniane wypadają bardzo dobrze, ale i porównywalnie do okien z PVC i aluminium. W każdej technologii producenci dążą do obniżenia współczynnika przenikalności ciepła dla ramy i całego okna. We wszystkich technologiach można spotkać okna, które spełniają wysokie wymagania dla domów pasywnych (np. Passive 92). Pod tym względem można ogłosić remis, choć jeszcze niedawno to okna aluminiowe miały najwięcej do nadrobienia. Inną kwestią jest sztywność konstrukcji przy większych rozmiarach i odporność na zmiany temperatury - tutaj najlepsze są ramy aluminiowe i drewniane.

W zakresie terminu przydatności do używania i zachowania parametrów, największą trwałość mają okna aluminiowe. Okna drewniane i PVC mają obecnie podobną trwałość, z zastrzeżeniem, że drewniane wymagają więcej pielęgnacji. Nowe lakiery i dokładny proces produkcji znacząco jednak podwyższyły trwałość okien drewnianych. Szczególnie pozytywnie wyróżniają się okna drewniano-aluminiowe (mają zasadniczą konstrukcję drewnianą), które, dzięki profilowi aluminowemu od zewnątrz, osiągają trwałość większą niż okna PVC.

POZBUD daje na takie okna nawet 30 lat gwarancji.

Na okres użytkowania okna (im dłuższy, tym okno kwalifikuję jako bardziej eko) wpływa również jego odporność na uszkodzenia i możliwość ewentualnej naprawy. Najbardziej odporne są okna aluminiowe, mniej PVC, dalej drewniane. Sytuacja jednak jest nieco inna jeśli weźmiemy pod uwagę możliwość naprawy. Tylko okna drewniane umożliwiają naprawę ubytków, wgnieceń i w zasadzie pozwalają na doprowadzenie okna do stanu pierwotnego lub na istotną zmianę jego wyglądu po latach.

Okna drewniano-aluminiowe pod względem trwałości łączą zalety obu materiałów i wydają się najbardziej długoletnim rozwiązaniem.

W zakresie recyklingu i utylizacji wszystkie rodzaje okien należy ocenić dobrze. Stosunkowo najprostsza jest utylizacja okien drewnianych – można je bez obaw składować, nie powinno się ich jednak palić w kominkach i domowych piecach. W przypadku okien PVC i aluminiowych odzysk materiału konstrukcyjnego jest duży, co przekłada się na małe obciążenie dla środowiska na tym etapie.

Podsumowanie

Powyżej widać argumenty uniwersalne, związane z danym rodzajem materiału używanego do produkcji oraz indywidualne, zależne od zachowań konkretnego producenta czy klienta.

Okna drewniane już pod względem cech materiału można zakwalifikować do ekologicznych. Jednak dopiero odpowiednie działania producenta oraz nasze decyzje zakupowe, ostatecznie wpływają na to czy produkt będzie optymalny środowiskowo. Nawet najbardziej neutralne produkty, jeśli przyjadą/przypłyną do nas kilka tysięcy kilometrów, sporo tracą na swej ekologiczności. Uwzględniajmy zatem szerszy kontekst przy naszych wyborach.

 

Przemek Kotwicki